انجمن حمایت از حقوق کودکان که از سال 1378 در قالب طرح توانمند سازی کودکان در وضعیت دشوار در منطقه شوش و دروازه غار حضور مداوم داشته است و فعالیت داوطلبانه اعضاء انجمن در طی این مدت باعث برجسته سازی معضل کار کودکان در جامعه شده  و  گذشته از این باعث فعالیت حداقل 10 تشکل غیر دولتی در منطقه شده است .

خانه فعلی کودک شوش که از سال 1381 در اختیار انجمن قرار گرفته در ابتدا انبار ضایعات شهرداری و شبیه ویرانه بوده  که با کمک های مردمی و نیز تلاش داوطلبان به یک مرکز فرهنگی - آموزشی برای کودکان کارو خیابان تبدیل شده است، این مرکز در حال حاضر جزو مراکز شناخته شده بین امللی  در حوزه کودکان کار و خیابان است که شهرداری منطقه 12 تهران در صدد تخریب آن است در همین زمینه روزنامه اعتماد هم خبری منتشر کرده است :"ساختمان خانه کودک شوش که از طرف شهرداري در اختيار انجمن حمايت از حقوق کودک قرار گرفته است، به زودي تخريب مي شود.

جاويد سبحاني عضو شوراي سياستگذاري خانه کودک با اعلام اين خبر گفت؛ «از آنجا که ساختمان خانه کودک متعلق به شهرداري است، شهرداري به ما از قبل اعلام کرده که ساختمان را تخليه کنيم و به ساختمان ديگري که در اختيارمان قرار مي دهند، نقل مکان کنيم اما هنوز اين جابه جايي انجام نشده و تنها نوعي بلاتکليفي در ميان اعضاي خانه کودک شوش به وجود آمده است.» 

گفتنی است که آموزش و پرورش منطقه 12 نیز مدرسه ای را که بطور پاره وقت  برای آموزش این کودکان در اختیار انجمن قرار داشته را از سه سال پیش از این کودکان دریغ کرده و کودکان ، محروم از مدرسه و تنها به  خانه کودک شوش برای آموزش دل بسته اند.

 
کودکان خیابانی طیف گسترده ای را با شراط متفاوت تشکیل می دهند که تعریف مشخص آنها اولین چالش در برابر ماست. براساس تعاریف سازمان های بین المللی همچون سازمان بهداشت جهانی، یونیسف وآژانس بین المللی کودکان خیابانی، کودکان خیابانی را می توان بر اساس وضعیت زندگی آنها

به چند گروه تقسیم کرد:

 
 - کودکان بی خانمان که خانه وخانواده ندارند و در خیابان زندگی می کنند.

-     کودکانی که دارای خانه وخانواده هستند و به دلایلی مختلف از خانواده خود جدا شده اند و تنها به صورت گروه های کوچک و گاه زیر پوشش باند های مربوط زندگی می کنند.

- کودکانی که قبلا بی خانمان بوده اند اما در حال حاضر در سر پناه ها و مراکز حمایتی نگهداری می شود. 

 - کودکانی که دارای خانواده هستند و با خانواده خود زندگی می کنند. اما به دلایل مختلف وعمدتا فقر، زندگی خود را در خیابان می گذارنند. این گروه از کودکان به دو دسته تقسیم می شوند.
  - گروهی از آنان در خیابان به کارهای مختلف مانند فروش گل، روزنامه، زباله گردی و واکس زنی و مشاغل کاذب دیگر می پردازند که این گروه کودکان کار و خیابان را تشکیل می دهند.
  گروه دیگر به تنهایی یا  به همراه پدر ومادر خود به گدایی مشغولند وبرخی از آنها در سنین بسیار کم به عنوان ابزاری برای تکدی گری مورد سوء استفاده قرار می گیرند.

این درحالی است که همه این کودکان باتفاوت هایی که با یکدیگر دارند در موارد زیر مشترک اند.
- بیشترین وقت خود را در خیابان می گذرنند...

به اعتقاد روان شناسان سن بلوغ از بحراني ترين سال هاي زندگي يك انسان به حساب مي آيد و به دليل تغييرات بسيار زياد فيزولوژيكي بروز هيجانات و احساسات خاص دوره نوجواني نيازمند مراقبت ويژه است.

نمودار تفكيك سني مددجويان بيانگر آن است كه بيشتر مددجويان در سنين 15، 16 و 17 سال مبادرت به فرار از خانه كرده اند. درسنيني كه حس استقلال طلبي و تمايل به ابراز وجود در نوجوانان نمود بيشتري يافته و عملاً بيشترين ناسازگاري ها و پرخاشگري هاي نوجوانان با خانواده ها در اين سنين نمايان مي شود.

تمايل به شركت فعال در جريان امور زندگي، عدم پذيرش از سوي خانواده، ارتباط با دوستان و هم سالان، عدم رضايت والدين از ارتباط فرزندانشان با برخي از دوستاني كه هويتشان براي خانواده ها نامشخص است، بيكاري، فقر مالي، اغفال توسط دوستان و تحريك جهت مسافرت به شهرهاي بزرگ تلاش براي يافتن كار و … دست به دست هم داده و عوارض بعدي نيز گريبان گير آن مي شود.

بي سوادي و پايين بودن سطح سواد پيامدهاي منفي بسياري داشته كه از مهم ترين آنها فقر فرهنگي، ناتواني در برقراري ارتباط سالم و منطقي با محيط و مشكلات پيرامون، ناتواني در احقاق حق و ايجاد برخي بي نظمي ها و مشكلات در ارتباطات خانوادگي و روي آوري به مشاغل ساده و غير فني و يا مشاغل كاذب جهت گذران زندگي مي توان نام برد.

بررسي هاي انجام شده براي تعيين وضعيت تحصيلي مددجويان بيانگر آن است كه درصد قابل توجهي از مددجويان از نظر تحصيلي در سطوح پايين بوده اند و عليرغم  این كه ميانگين سني مددجويان 6/15 سال است، ميانگين تحصيل آنان در سطح راهنمايي است و به طور متوسط دو الي سه سال افت تحصيلي را نشان مي دهد. تعدادي نيز وضعيت تحصيلي نامعلوم داشته و يا ادعاهاي آنان در مورد سطح تحصيلات به اثبات نرسيده است.

وضعيت سرپرستي كودكان خياباني بيانگر آن است كه عليرغم تصور اغلب افراد اجتماع مبني بر اينكه اغلب كودكان خياباني افرادي بي سرپرست هستند، بيشتر مددجويان از خانواده هاي داراي سرپرست (مشخصا پدر و مادر) بوده اند. كه تفاوت هاي ايجاد شده در نوع نگرش دو نسل، ضعف هاي فرهنگي، اختلافات موجود ميان والدين و فرزندان باعث متواري شدن كودكان و نوجوانان از خانواده مي شود.

 در مواردي نيز فرار كودكان بر اثر يك تكانه بوده و عمدتاً بدون برنامه ريزي صورت مي گيرد كه بايد تلاش نمود در اولين گام و قبل از اينكه اين گروه از كودكان و نوجوانان گرفتار باندهاي خلافكار و مافيايي گردند شناسايي و به بستر خانواده برگردانده شوند و يكي از مهمترين اقدامات در زمينه پيشگيري از بروز اين معضلات پذيرش امر مشاوره و كمك خواستن از روان شناسان توسط خانواده ها در زمينه حل مشكلات نوجوانان و جوانان است كه بايد تلاش نمود كه به صورت نهادينه در آيد.

بررسي آماري محل سكونت مددجويان بيانگر آن ست که بيشتر مددجويان از استان هاي غربي كشور بوده و پس از تهران و خراسان استان هاي غربي بيشترين آمار كودكان خياباني را به خود اختصاص داده اند.

هر چند بررسي علل پيدايش اين پديده در استان هاي غربي كشور نيازمند بررسي و تحقيق جامع و گسترده است اما بررسي هاي اين مركز در مورد علل و انگيزه فرار نوجوانان در استان هاي غربي بيانگر نبود زير ساخت هاي كافي فرهنگي و شغلي است. شايد بتوان گفت كه هشت سال جنگ تحميلي نيز به نوعي در افزايش آمار استان هاي غربي تأثير داشته است. اما بيشتر مددجويان مناطق غربي كشور به بهانه پيدا كردن كار به تهران وارد شده اند ولي به دليل نبود مأمن و پناهگاه و عدم آشنايي به مسايل، گرفتار باندها و گروه هاي مافيايي شده اند.

 البته به جز مسايل فوق يعني نبود فرصت هاي شغلي، تحصيلي، فقر مالي، فصلي بودن و زودگذر بودن مشاغل بومي نظير كشاورزي، كافي نبودن درآمد، ازدياد فرزندان خانواده، تحريك و اغفال دوستان، توجه به ظواهر زندگي شهرنشيني، بي تفاوتي خانواده ها در قبال سرنوشت فرزندان، طلاق والدين، مرگ و مير، گسست بنيان خانواده نيز در گريز كودكان و نوجوانان از خانواده تأثير بسزايي داشته كه لازم است مسوولان محلي استان هاي غربي كشور با هم انديشي و هماهنگي و با كمك نهادهاي حمايتي سعي در ارتقاء سطح فرهنگي خانواده ها نمايند و در جهت حل معضل فوق كه متاسفانه روز به روز گسترش مي يابد، مراكز فرهنگي و فرصت هاي شغلي محلي ايجاد کنند.

بررسي كودكان خياباني از نظر بافت خانوادگي و تعداد افراد تحت تكفل سرپرست خانواده نيز جالب توجه است. در حالي كه ميانگين افراد خانوار در ايران 5 نفر است، ميانگين افراد خانوار در بين خانواده كودكان خياباني 6/7 نفر است، كه بيانگر ضعف فرهنگي، عدم رعايت موارد تنظيم خانواده، و پايين بودن سطح اطلاعات افراد است.

بر اساس یک پژوهش که بر روی وضعيت سني 4133 مددجويي كه در سال ۱۳۷۸ انجام گرفته و سن آنها  6/15 سال است، نشان می دهد، عمده كودكان و نوجوانان داراي خانواده كامل بوده اند: وضعيت سرپرستي (در بين كساني كه اطلاعات مربوط به نحوه سرپرستي آنان تكميل شده است) تعدادي از مددجويان تك سرپرست هستند كه 275 نفر آنها به خاطر فوت پدر و تعداد 161 نفر به علت فوت مادر يكي از سرپرستان خويش را از دست داده اند و مابقي كودكان تك سرپرست به دليل طلاق، يكي از سرپرستان خويش را از دست داده اند، در حالي كه قرن بيستم قرني با دو چهره متضاد از جنگ و خونريزي و تمدن و پيشرفت بوده است اما عموماً تلاش براي زدودن تاريكي هاي ذهن بشر و دست يابي به حقايق جديد بر تمامي معادلات فائق آمده چربيده و بسيج همگاني و جهاني در جهت ريشه كن كردن بي سوادي شكل گرفته است.

كشور ما نيز در اين رهگذر تلاش گسترده اي نموده ولي هنوز به طور صد درصد موفق به ريشه كن ساختن پديده بي سوادي نشده است. بطوري كه بررسي ها نشان مي دهد بيش از نيمي از كودكان خياباني از خانواده هايي با تحصيلات پايين و يا بيسواد بوده اند كه اين امر همت و تلاش گسترده تمام مؤسسات آموزشي و پرورشي را در مبارزه با بي سوادي مي طلبد.

جمعيت جوان كشور كه روز به روز بر تعداد آن افزوده مي شود و در طي ساليان آينده به رشد فزاينده اي خواهد رسيد بيش از هر چيزي نيازمند حرفه آموزي، تحصيل و اشتغال است و چنان چه بدون در نظر گرفتن اين انفجار ناگهاني جمعيت براي نيازهاي ضروري نسل جوان كه آماده ورود به بازار كار و تشكيل زندگي مستقل است، فكري اساسي صورت نگيرد به احتمال قوي آمار كودكان خياباني نيز سير صعودي يافته و رو به افزايش مي گذارد. اميد است كه دست اندركاران امور اجتماعي و دولت در جهت پيشگيري از بروز اين پديده در سطح وسيع تر اقدامات مفيدي را انجام دهند.

پديده ی كودكان خياباني را بايد به عنوان يك معضل جهاني دانست. در تمام كشورهاي جهان مراكزي براي مراقبت و نگهداري از كودكان خياباني تأسيس شده است كه بيانگر وقوف و تأييد دولتمردان به وجود كودكان خياباني است.

در بررسي علل بروز اين پديده ديدگاه هاي متفاوتي وجود دارد و هر ديدگاه يكي از عوامل را به عنوان مهم ترين علت خياباني شدن كودكان بسيار زياد است. بخش تحقيقاتي «کانون سایه بان سبز » به انگيزه تشخيص و تعيين اين عوامل اقدام به بررسي پرونده هاي شخصيتي تعدادی از مددجویان کرده است.

اين بررسي نشان مي دهد كه از عمده ترين دلايل خياباني شدن كودكان نزاع و درگيري خانوادگي، تمايل به استقلال فردي، تلاش براي اشتغال، اعتياد يكي از والدين، از هم گسستگي نظام خانوادگي به واسطه طلاق يا مرگ يكي از والدين و حضور نامادري يا ناپدري، فشارهاي خانواده، اغفال و تحريك توسط دوستان و همسالان، ضعف و مشكل درسي و آوردن تجديدي، بي سرپرستي، ارتكاب به سرقت و ترس از تنبيه بوده است.

برخي از مددجويان نيز به دليل واهي و بدون انگيزه شخصي اقدام به فرار نموده اند كه معمولاً پس از گذشت مدت زمان كوتاهي آمادگي خويش را براي بازگشت به خانواده نشان داده اند.

ادامه دارد...

 بند 1 ماده 32 : حکومت ها اين حق را به رسميت می شناسند که کودک استثمار اقتصادی نگرديده و به کاری که برای سلامتی جسم يا جان و يا تربيت و تکامل او زيان بخش است، گمارده نشود.

بند 2 ماده 32: حکومت ها برای تضمين و اجرای اين حق، امکانات مختلف قانونی، اجتماعی، اداری و آموزشی را به کار می برند. حکومت ها برای اين منظور و در هماهنگی با پيمان ها و توافق نامه های بين المللی ديگر، ضمن تعيين سن آغاز اشتغال و تنظيم مدت و شرايط کار کودک، مجازات مختلف همراه محاصره اقتصادی دولت خاطی را بررسی می نمايند.

ماده 33: حکومت ها تمامی اقدامات مناسب همراه استفاده از امکانات قانونی، اداری، اجتماعی و آموزشی را به عمل می آورند تا کودک را بر عليه موادی که مطابق اسناد بين المللی به عنوان مواد اعتيادآور و مخدر شناخته شده اند، حمايت نمايند و از به کارگيری غيرمجاز کودکان در توليد و يا توزيع اين مواد جلوگيری می کنند.

ماده 35: حکومت های عضو پيمان، خود را موظف می دانند که کودک را در مقابل هرگونه استثمار سکسی و سوء استفاده جنسی حمايت کنند. حکومت ها برای اين منظور دست به اقداماتی در سطح داخل و خارج از کشور می زنند تا:
الف) کودکان به روابط جنسی غير قانونی و يا اجباری کشانده نشوند.
ب) کودکان در زمينه فاحشه گری مورد استفاده قرار نگيرند.
ج) از کودکان در پورنوگرافی و نمايش های سکسی استفاده نشود.